Συνήθεις παρανοήσεις περί του κινεζικού λαού – Μέρος Α’: Οι Κινέζοι είναι μυρμήγκια

Πριν από αρκετά φεγγάρια, συνειδητοποίησα ότι γνωρίζω ελάχιστα για την κινεζική ιστορία και τον κινεζικό λαό.

Βίωνα, όπως όλοι μας, τον καταιγισμό ειδήσεων στον δυτικό Τύπο σχετικά με τα ανοσιουργήματα που διαπράττουν οι Κινέζοι κατά των μουσουλμάνων Ουιγούρων, σχετικά με τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Θιβέτ και στο Χονγκ Κονγκ, την επιθετικότητα κατά της Ταϊβάν…

Αλλά κάτι δεν μου καθόταν καλά.

Παρόμοια ανοσιουργήματα διαπράττουν και άλλοι στον κόσμο (π.χ. η υπερεθνικιστική κυβέρνηση του Μόντι στην Ινδία κατά των μουσουλμάνων). Ωστόσο, καθώς δεν βομβαρδιζόμαστε με αυτά, σκέφτηκα ότι υπάρχει κάποια ατζέντα που προωθεί μια συγκεκριμένη εικόνα για την Κίνα, όπως ήδη ανέφερα σε προηγούμενο κείμενο.

Θεωρώ ότι η άμυνα ενάντια στην προπαγάνδα είναι η απροκατάληπτη ενημέρωση, η οποία έρχεται όταν κάποιος παραδώσει τις προεικονίσεις που έχει για ένα θέμα και παραδεχθεί την άγνοιά του.

(Νομίζω ότι δεν είναι κακό να παραδεχόμαστε την άγνοιά μας, παρ’ ότι στην εποχή μας, όπου ο θεός που λατρεύουμε συλλογικά είναι η δύναμη, τούτο δεν συνηθίζεται, καθώς η παραδοχή άγνοιας εκλαμβάνεται ως αδυναμία.)

Έτσι, έσκυψα για αρκετούς μήνες προσπαθώντας να μάθω όσο περισσότερα μπορούσα για τον κινεζικό λαό, την ιστορία του, τις παραδόσεις του, τη σημερινή πραγματικότητά του.

Αφού διάβασα μια σύντομη επισκόπηση της μακρόχρονης ιστορίας της περιοχής (το A History of China του Wolfram Eberhard, επίτιμου καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλι, που βρήκα δωρεάν στο Project Gutenberg), εξεπλάγην από το επαναστατικό πνεύμα που διέπει την κινεζική ιστορία, και αποφάσισα να διαβάσω περισσότερα, με μπούσουλα τα πέντε καλύτερα βιβλία για τις λαϊκές εξεγέρσεις στην Κίνα που προτείνει η Ελίζαμπεθ Πέρι, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Χάρβαρντ.

Καθώς διάβαζα για τη βαθύτατα πνευματική ρίζα αυτών των εξεγέρσεων, και μαθαίνοντας ότι η Κίνα διάγει μετά τον θάνατο του Μάο μια τεράστια πνευματική αναγέννηση (ποιος; τι; αυτοί δεν είναι άθεοι;!), αποφάσισα να μάθω περισσότερα για την κινεζική πνευματικότητα με μπούσουλα πάλι τα πέντε καλύτερα βιβλία για τη θρησκεία στην Κίνα που προτείνει ο βραβευμένος με Πούλιτζερ δημοσιογράφος Ίαν Τζόνσον – και του οποίου το βιβλίο The Souls of China: The Return of Religion After Mao επίσης διάβασα και θεωρώ ένα ποιητικό αριστούργημα.

Αφού διάβασα τα παραπάνω, στράφηκα στην πολιτική ιστορία, στην εποχή του Μάο, στις σχέσεις με τη Δύση, ειδικά μετά τους πολέμους του οπίου, στη λαϊκή τέχνη και ποίηση, στα μυστικιστικά ρεύματα, κ.ο.κ., ώσπου έφτασα σε ένα σημείο όπου μπορώ να πω ότι έχω αποκτήσει μια αμυδρή εικόνα για την ιστορία αυτού του πολύπαθου, μαγευτικού λαού (ή, μάλλον, για τις ιστορίες του, καθώς δεν είναι ακριβώς “ένας λαός”).

Στην πορεία ήρθα αντιμέτωπος με αρκετές παρανοήσεις που είχα – βασικά, ασαφείς εντυπώσεις που θεωρούσα ότι αποτελούν αλήθεια, χωρίς να έχω κάποια τεκμηρίωση ή χωρίς να μπορώ να πω γιατί θεωρούσα ότι είναι έτσι. Σαν να ήμουν επηρεασμένος ασυνείδητα από τις γενικές εικόνες που κυκλοφορούν τριγύρω μου.

Αποφάσισα να μοιραστώ εδώ αυτές τις παρανοήσεις που είχα, μαζί με κάποια τεκμηρίωση περί του αντιθέτου, γιατί τις συναντώ στις συζητήσεις που κάνω, και άρα μάλλον τις έχουν κι άλλοι.

Επίσης, είναι σαφές ότι δεν έχουν όλοι τον χρόνο να μελετήσουν πιο βαθιά. Όσοι ενδιαφέρονται πάντως, έστω και οι συνεντεύξεις της Πέρι και του Τζόνσον που παρατίθενται παραπάνω είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικές, κατά τη γνώμη μου.

Τέλος, το θεωρώ όλο αυτό ολίγον τι χρέος μου, γιατί οφείλω να ομολογήσω ότι συγκινήθηκα με την ιστορία του κινεζικού λαού, και λυπάμαι που είχα τόσο λανθασμένη εικόνα για αυτόν.

Μακάρι να αξιωθώ να επισκεφτώ τη χώρα αυτή, και να δω από κοντά πόσες από τις εικόνες που έχω παραμένουν λανθασμένες.

1η παρανόηση: Οι Κινέζοι είναι υπάκουα μυρμήγκια

Ξεσηκωθείτε, εσείς που αρνείστε να είστε σκλάβοι!
Με τη σάρκα και το αίμα μας, ας χτίσουμε ένα νέο Μεγάλο Τείχος!
Καθώς η Κίνα αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη απειλή,
Από καθέναν πηγάζει επειγόντως το κάλεσμα για δράση.
Ξεσηκωθείτε! Ξεσηκωθείτε! Ξεσηκωθείτε!
Εκατομμύρια αλλά με μία καρδιά
Αψηφώντας τα πυρά του εχθρού! Προχωράτε!
Αψηφώντας τα πυρά του εχθρού! Προχωράτε!
Προχωράτε μπροστά! Προχωράτε μπροστά! Μπροστά!
– Εθνικός ύμνος της Κίνας

Ίσως δεν υπάρχει λαός με περισσότερες λαϊκές εξεγέρσεις στην ιστορία του από τους Κινέζους.

Οι πρώτες καταγεγραμμένες εξεγέρσεις ανάγονται ήδη στο 1028 π.Κ.Ε., και έφεραν το τέλος της Δυναστείας Σανγκ1, ενώ και η Δυναστεία Τσιν (256-207 π.Κ.Ε.), αυτή που ένωσε τα μαχόμενα βασίλεια της Κίνας για πρώτη φορά2, κατέρρευσε λόγω σειράς εξεγέρσεων, με κυρίαρχο ηγέτη τον Λιου Μπανγκ, που γεννήθηκε χωρικός και κατέληξε ο πρώτος αυτοκράτορας της μακρόβιας Δυναστείας Χαν (206 π.Κ.Ε.-220 Κ.Ε.).

Αυτό το εκπληκτικό συμβάν, φτωχός θνητός να καταλήξει αυτοκράτορας, συνέβη δύο ακόμη φορές στην ιστορία της Κίνας: το 881 όταν ο έμπορος αλατιού3 Χουάνγκ-Τσάο κατάφερε να γίνει αυτοκράτορας της βραχύβιας Δυναστείας Τσι, και το 1368 όταν ο Τσου Γιουανζάνγκ, γόνος πάμπτωχων αγροτών, έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της μακρόχρονης Δυναστείας Μινγκ (1368-1644).

Ως σύγκριση με τη Δύση, ας αναφέρω ότι η πρώτη μεγάλη λαϊκή εξέγερση στην Αγγλία, η εξέγερση του Γουάτ Τάιλερ, ανάγεται στο 1368.

Τα Κόκκινα Φανάρια ήταν τα γυναικεία αποσπάσματα των Μπόξερ – οι ίδιοι απαγορευόταν να έρθουν σε επαφή με γυναίκες, ώστε “να μη μολυνθούν”. Στις γυναίκες αποδίδονταν ιδιαίτερες μεταφυσικές δυνάμεις, απρόσιτες στους άνδρες.

Οι περισσότερες αυτών των εξεγέρσεων ήταν τοπικές, και προκαλούνταν κυρίως από τις κακουχίες που βίωνε ο απλός λαός, σε συνδυασμό συχνά με ακραία καιρικά φαινόμενα που κατέστρεφαν τις σοδιές, και σχεδόν πάντα είχαν πνευματικό χαρακτήρα: πολλές φορές ήταν οι τοπικοί θεοί που καλούσαν σε εξέγερση τον πεινασμένο λαό, μέσα από τα στόματα διαμέσων (μέντιουμ), πολύ συχνά γυναικών, οι οποίες συμμετείχαν σε αρκετές εξεγέρσεις4, ενώ το φαινόμενο συνοδευόταν αρκετές φορές από τελετουργικά ενσάρκωσης των τοπικών θεών στους μαχητές, μέσω των οποίων οι ίδιοι θεωρούσαν ότι αποκτούν ατρωσία.

(Η σχέση που είχαν οι παλαιοί Κινέζοι με τους τοπικούς θεούς τους χαρακτηρίζεται από απίστευτη πολυπλοκότητα, δεδομένου επίσης ότι μιλάμε για μια τεράστια περιοχή και για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει αυτό που θα λέγαμε εδώ στη Δύση “κινεζική θρησκεία” – οι ίδιοι οι Κινέζοι δεν είχαν καν τη λέξη “θρησκεία” μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα5. Αλλά υπάρχουν κάποια κοινά σημεία που προσδίδουν στην κινεζική πνευματικότητα έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Για παράδειγμα, ήταν διαδεδομένη η πίστη ότι υπάρχει παράλληλα ένας αθέατος κόσμος όπου συνεχιζόταν η ζωή κανονικά μετά θάνατον, με τις ίδιες δομές που έχουμε στον υλικό μας κόσμο. Έτσι, ένας δίκαιος αξιωματούχος μιας πόλης κάλλιστα θα μπορούσε να γίνει θεός της πόλης μετά τον θάνατό του, κι ο ίδιος σε αυτό προσέβλεπε. Ως εκ τούτου, πολλοί κινεζικοί θεοί ήταν ηρωοποιημένες φιγούρες του τοπικού παρελθόντος – στα καθ’ ημάς μάλλον θα τους ονομάζαμε «αγίους»6. Οι Κινέζοι θεωρούσαν ότι οι θεοί αυτοί ζούσαν ανάμεσά τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι η επιτομή των ετήσιων εορτασμών κάθε ναού ήταν μια σειρά θεατρικών παραστάσεων – κινεζική όπερα –, όπου τις πρώτες θέσεις στο κοινό κατείχαν τα αγάλματα των θεών από τον ναό του χωριού, κάτω από τέντα…7)

Θεατρική παράσταση, μέρος ενός από τους πιο γνωστούς πίνακες στην κινεζική ιστορία, του Qingming Shanghe Tu (Κατά μήκος του ποταμού κατά τη διάρκεια της γιορτής Κινγκ Μινγκ), μήκους 5,5 μέτρων

Γνωστές εξεγέρσεις με τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι των Κίτρινων Τουρμπανιών (184-205), ο αρκετά γνωστός λόγω της σχέσης του με τη Δύση ξεσηκωμός των Μπόξερ (1899-1901)8, ενώ κύριος υποκινητής πολλών εξεγέρσεων για διάστημα επτά αιώνων, από τον 14ο αιώνα μέχρι και το 1912, ήταν η μυστική σέκτα του Λευκού Λωτού.9

Αυτή η λαϊκή αναζήτηση για ένα καλύτερο αύριο δεν ανήκει αποκλειστικά στο μακρινό παρελθόν. Πέραν από τις γνωστές σε όλους μας διαδηλώσεις της Τιαν Αν Μεν, το 1989 (που, μάλλον, είναι άλλη μια παρανοημένη ιστορία στα καθ’ ημάς), οι λαϊκοί αγώνες συνεχίζονται στην “Κεντρική Ομορφιά” ασταμάτητα μέχρι και σήμερα.

Όπως καταγράφει η Τσινγκ Κβαν Λι στο εξαιρετικό βιβλίο της για τους εργατικούς αγώνες που γίνονται στις μέρες μας στην Κίνα με τίτλο “Against the Law: Labor Protests in China’s Rustbelt and Sunbelt”10, παρ’ ότι ο δυτικός κόσμος συχνά φαντάζεται τον Κινέζο εργάτη “ως θύμα διαβολικής εκμετάλλευσης, δύσμοιρα εργατικό, απερίσκεπτα πειθήνιο, ένα ασήμαντο και εύκολα αναλώσιμο ανθρώπινο ον, που εύκολα αντικαθίσταται από τη φαινομενικά ανεξάντλητη προσφορά νεαρών εργατών”, αυτό που είναι ανεξάντλητο είναι οι αγώνες που διεξάγουν οι Κινέζοι εργάτες, ειδικά, τις τελευταίες δεκαετίες.

Τα επίσημα στατιστικά που σημειώνει στο βιβλίο της11 μέχρι την έκδοσή του το 2007 μιλούν για έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό “μαζικών περιστατικών” σε εθνικό επίπεδο: 8.700 το 1993, 11.000 το 1995, 15.000 το 1997, 32.000 το 1999, 58.000 το 2003, 74.000 το 2004 και 87.000 το 2005.

Έκτοτε ο αριθμός ανεβαίνει: ο Σουν Λιπίνγκ, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Τσίνγκχουα του Πεκίνου υπολόγισε ότι το 2010 έλαβαν χώρα τουλάχιστον 180.000 “αυθόρμητα περιστατικά”, όπως οι ίδιοι οι συμμετέχοντες ονομάζουν τους αγώνες τους.12

Δεν μπόρεσα να βρω πιο πρόσφατα δεδομένα, αλλά η ροπή είναι ξεκάθαρη.

Κύριος λόγος της φαίνεται πως είναι η ταχύρρυθμη μετάβαση από το σοσιαλιστικό καθεστώς σε μια έντονη οικονομία της αγοράς, αφενός διότι κεκτημένα που θεωρούνταν δεδομένα τις προηγούμενες δεκαετίες (όπως σίγουρη εργασία, στέγη, τροφή, σύνταξη, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, κι όλα δωρεάν) χάνονται13 κι ειδικά η κατάρρευση του συστήματος της εργατικής μονάδας (danwei)14, αφετέρου διότι ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των επαρχιών για προσέλκυση εργατικού δυναμικού τις ωθεί να παρέχουν διευκολύνσεις στις εταιρείες – μεταξύ των οποίων γιγάντιες πολυεθνικές – εις βάρος των εργατών.

Έτσι τα αιτήματα είναι κυρίως οικονομικά, ωστόσο ήδη από την τελευταία δεκαετία αυξάνονται οι διαδηλώσεις υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος.

Οι συγκεκριμένες διαδηλώσεις στο Κιντόνγκ, στην επαρχία Ζιανγκσού, κατάφεραν να αποτρέψουν τη δημιουργία αγωγού μεταφοράς τοξικών λυμάτων, σύμφωνα με το Nature.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την Κβαν Λι, αποτελεί επίσης παρανόηση ότι το κινεζικό κράτος καταπνίγει κάθε τέτοια εκδήλωση αντιφρονούντων. Το αντίθετο: πάρα πολλές φορές προσπαθεί να τις εξυπηρετήσει, καθώς πρόκειται κυρίως για εργατικές διαμαρτυρίες σε μια χώρα όπου το κυρίαρχο ιδεολογικό δόγμα είναι υπέρ των εργατών.

Άλλωστε, οι περισσότερες διαμαρτυρίες δεν είναι κατά της κεντρικής κυβέρνησης της Κίνας, η οποία ως επί το πλείστον νομοθετεί υπέρ των εργατών, αλλά κατά των τοπικών κυβερνήσεων, οι οποίες είναι υπεύθυνες για συγκεκριμένους στόχους ανάπτυξης και αυτές είναι που προκαλούν την μήνιν των εργατών, κυρίως λόγω διαφθοράς.15

Άρα, η κεντρική κυβέρνηση δεν τις θεωρεί απειλή – κοιτάζει, μάλλον, να μάθει από αυτές. Αξίζει να παραθέσω απόσπασμα πάνω σε αυτό από τη συνέντευξη της Ελίζαμπεθ Πέρι, που ανέφερα παραπάνω:

“Μέχρι τώρα, η κινεζική κυβέρνηση έχει λειτουργήσει πολύ ικανά και πολύ έξυπνα – όχι σε κάθε συμβάν, σε καμία περίπτωση, αλλά συνολικά – στις αντιδράσεις της κατά μιας εξέγερσης. Άρα, αυτό που βλέπω είναι ότι στην πραγματικότητα, υπό κάποια έννοια, ενδυναμώνουν το κινεζικό καθεστώς. Διότι σε ένα μη-δημοκρατικό σύστημα, όπου δεν έχεις λαϊκές εκλογές, δεν υπάρχουν καλά θεσμικά κανάλια για το κράτος να μάθει τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στα μυαλά του κόσμου. Κι έτσι, οι λαϊκές εξεγέρσεις δίνουν στην κυβέρνηση μια πολύ καλή εικόνα των θεμάτων που απασχολούν τον κόσμο, τι είναι αυτό που τους ενδιαφέρει τόσο, ώστε είναι πρόθυμοι να ριψοκινδυνεύσουν και να βγουν στον δρόμο και να διαμαρτυρηθούν για αυτό. (…) Οι λαϊκές εξεγέρσεις είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της πολιτικής ζωής της Κίνας και γίνονται απειλή πολιτικά αν γίνει ξεκάθαρο ότι το κράτος δεν αποκρίνεται στις αιτιάσεις του λαού”.

Προσωπικά, είχα εντελώς διαφορετική εικόνα πάνω σε αυτό το ζήτημα.

Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι δεν υπάρχει και καταστολή. Σε δύο περιπτώσεις, διαβάζω, το κεντρικό καθεστώς πράγματι πατάσσει βίαια τους αγώνες: α) όταν έχουν όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά αιτήματα (π.χ. την απομάκρυνση συγκεκριμένων προσώπων), και β) όταν δεν γίνονται από μια μεμονωμένη εργατική μονάδα (danwei) ή, πιο πρόσφατα, από ένα εργοστάσιο, αλλά αν υπάρχει προσπάθεια πιο διευρυμένου συντονισμού ή για τη δημιουργία ανεξάρτητων συνδικάτων.16 Τότε, τους πνίγουν αμείλικτα.

Ωστόσο, η καταστολή στην Κίνα δεν φαίνεται να αποτελεί τη συνηθισμένη ροπή, αλλά μάλλον την εξαίρεση, ιδιαίτερα αν κρίνουμε από τον τεράστιο αριθμό των “αυθόρμητων περιστατικών”.

Αυτές τις εξαιρέσεις μάλλον θέλει να δείχνει κι ο δυτικός Τύπος. Εννοείται, φυσικά, πως βίαιη καταστολή επιφυλάσσουν και τα δυτικά κράτη, συμπεριλαμβανομένου του ελληνικού, σε όσους αντιφρονούντες επιθυμούν.

Και παρ’ ότι υπάρχει και καταστολή, οι Κινέζοι συνεχίζουν να αγωνίζονται.

Εν τέλει, τα παραπάνω με οδηγούν στο συμπέρασμα ότι συλλογικά οι Κινέζοι είναι διαχρονικά λαός αγωνιστικός, πρόθυμος να κατέβει στον δρόμο και να ριψοκινδυνεύσει, ίσως και να θυσιάσει τη ζωή του. Άρα, η εικόνα που προσωπικά είχα, και που ίσως γενικότερα έχουμε στη Δύση, ότι οι Κινέζοι είναι υπάκουα μυρμήγκια, μάλλον δεν ισχύει.

Εκτός κι αν εννοούμε έναν άλλον χαρακτήρα των μυρμηγκιών: αυτόν που προτάσσει τη συνεργασία και την αγωνιστικότητα, αυτόν που θυσιάζεται για τις νύμφες και για το μέλλον τους, αυτόν που είναι υπάκουο όχι στη βασίλισσα, αλλά στη μάζα των εργατριών (όπως καταγράφουν οι εντομολόγοι Bert Hölldobler και E.O Wilson στο βιβλίο τους Journey to the Ants).

Αυτόν τον χαρακτήρα που δίνει τόση δύναμη στον υπεροργανισμό που είναι τα μυρμήγκια, ώστε να αποτελούν το 10%-30% της ζωικής βιομάζας σε ένα δεδομένο οικοσύστημα!17 Αν είναι έτσι, οι Κινέζοι, το 18,47% του παγκόσμιου πληθυσμού, είναι πράγματι πολύ επιτυχημένα μυρμήγκια.

Θεοχάρης Κοντινός

Μυρμήγκια που χτίζουν γέφυρα με τα σώματά τους.

Μέρος Β’: Οι Κινέζοι είναι άθεοι →

  1. Eberhard, Wolfram (1950). A History of China, Kindle edition.
  2. Θεωρείται ότι από αυτή τη δυναστεία πήρε το όνομά της η Κίνα στον δυτικό κόσμο, τον 16ο αιώνα από Πορτογάλους [Wilkinson, Endymion (2015). Chinese History: A New Manual, 4th edition. Cambridge, MA: Harvard University Asia Center]. Οι ίδιοι οι Κινέζοι ονομάζουν τη χώρα τους Τσονγκγκουό, ήτοι Κεντρικό Κράτος
  3. Ιστορικά, όσο περίεργο κι αν ακούγεται αυτό σήμερα, οι έμποροι κατείχαν πολύ άσχημη θέση στην κοινωνική δομή της Κίνας, μακράν χειρότερη από των αγροτών. Αντιγράφω από τον Eberhard, στο σημείο όπου μιλάει για την εξέγερση που ηγήθηκε ο Χουάνγκ-Τσάο, γιατί παραθέτει ενδιαφέροντα στοιχεία για τους εμπόρους, κι επίσης γιατί η συγκεκριμένη εξέγερση κατάφερε κάτι που δεν είχε ξαναγίνει: να κατανικήσει τους Κινέζους “αριστοκράτες” (γνωστούς ως gentry, που έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά) και να αλλάξει ριζικά τη δομή της κινεζικής κοινωνίας: “Αυτοί που κυρίως υπέφεραν από τις συνεχόμενες εχθροπραξίες των στρατιωτικών κυβερνητών, τις αιματηρές κόντρες ανάμεσα στις κλίκες, και στην καθολική πτώχευση που έφεραν όλες αυτές οι μάχες ήταν, φυσικά, οι απλοί άνθρωποι. Τα κινεζικά χρονικά είναι γεμάτα με αρχεία από λαϊκές εξεγέρσεις, αλλά καμία δεν είχε αποκτήσει μεγάλη κλίμακα, λόγω έλλειψης οργάνωσης. Το 860 ξεκίνησε η πρώτη μεγάλη λαϊκή εξέγερση, ένας ξεσηκωμός που προκλήθηκε από λιμό στην επαρχία Τσεκιάνγκ. Τα κυβερνητικά στρατεύματα την έπνιξαν στο αίμα. Ακολούθησαν περαιτέρω λαϊκές εξεγέρσεις. Το 874 ξεκίνησε μια μεγάλη εξέγερση στον νότο της σημερινής επαρχίας Χουμπέι, την κύρια αγροτική περιοχή. Ηγέτης της εξέγερσης ήταν ένας χωρικός, ο Γουάνγκ Χσιεν-Τσι, μαζί με τον Χουάνγκ Τσάο, έμπορο αλατιού, ο οποίος είχε πτωχεύσει και είχε συστρατευτεί με τους πεινασμένους χωρικούς, φτιάχνοντας μια δική του πολεμική ομάδα. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο Χουάνγκ είχε καλή μόρφωση. Λέγεται ότι είχε αποτύχει στις κρατικές εξετάσεις. Ο Χουάνγκ δεν είναι ο πρώτος έμπορος που έγινε επαναστάτης. (…) οι έμποροι υπόκεινταν σε πολλές ταπεινωτικές συνθήκες. Δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν στις εξετάσεις, παρά μόνο παράνομα. Σε αρκετές περιόδους, από την εποχή των Χαν και μετά, αναγκάζονταν να φορούν συγκεκριμένα ρούχα. Έτσι, νόμος του 300 μ.Χ. απαιτούσε να φορούν ένα λευκό τουρμπάνι όπου καταγραφόταν το όνομα και το είδος της επιχείρησής τους, όπως επίσης αναγκαστικά ένα λευκό και ένα μαύρο παπούτσι. Ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν διάφορους φόρους, αλλά είτε τους απαγορευόταν να κατέχουν γη είτε τους διανεμόταν λιγότερη γη απ’ όση στους φυσιολογικούς πολίτες. Έτσι, δεν μπορούσαν να επενδύουν σε γη, την πιο ασφαλή επένδυση της εποχής”.
  4. Σύμφωνα με τον Joseph W. Esherick, (1987), The Origins of the Boxer Uprising, University of California Press, σ. 51-52, η πλειοψηφία των μελών της κύριας επαναστατικής μυστικής σέκτας στην ιστορία της Κίνας, του Λευκού Λωτού, ήταν γυναίκες.
  5. Goossaert, Vincent, & Palmer, David A., (2011), The Religious Question in Modern China, The University of Chicago Press.
  6. Ανάλογα με το πόσο ηθική ζωή ακολουθούσε κάποιος, γινόταν μετά τον θάνατό του είτε πρόγονος, είτε θεός, είτε φάντασμα και λάμβανε την ανάλογη λατρεία – όπως πάνω, σ. 21.
  7. Esherick, σ. 63.
  8. Αντιγράφω από τον Esherick, σ. xiii: “Παρ’ ότι γνωστή στους περισσότερους ανθρώπους, η εξέγερση των Μπόξερ παραμένει ελάχιστα κατανοητή. Κατ’ αρχάς, οι Μπόξερ δεν ήταν πυγμάχοι. Το “μποξ” τους ήταν στην πραγματικότητα μια σειρά από τελετές ατρωσίας – για να τους προστατεύσουν από τα πανίσχυρα νέα όπλα της Δύσης. Κεντρικό μέρος στις τελετές τους είχε η έννοια της κατάληψης από ένα πνεύμα, η οποία θεωρούνταν ότι επέφερε τη μαγική ατρωσία. Οι Μπόξερ επικαλούνταν κάποιον από τους θεούς από το λαϊκό θρησκευτικό πάνθεον, ύστερα έμπαιναν σε κατάσταση ύπνωσης (trance) καθώς ο θεός τούς καταλάμβανε, και άρχιζαν να χορεύουν μανιασμένα κραδαίνοντας τα σπαθιά ή τις λόγχες τους. (…) Άρα, η εξέγερση των Μπόξερ ήταν στην πραγματικότητα ένα περιστατικό μαζικού σαμανισμού (…)”.
  9. ό.π., σ. 40. Η σέκτα του Λευκού Λωτού ήταν ήδη ενεργή από τα τέλη της μογγολικής δυναστείας των Γιουάν (1264-1368) μέχρι και το 1912. Ήταν μια συγκριτική σέκτα που αντλούσε στοιχεία από τον βουδιστικό μιλλεναριανισμό (δηλαδή την πεποίθηση ότι επίκειται ριζική μεταμόρφωση του κόσμου ύστερα από την έλευση κάποιου απεσταλμένου), ειδικά όσον αφορά την επιστροφή του Βούδα Μαϊτρέγια για να φέρει τη νέα εποχή, από τις πρακτικές του μαγικού ταοϊσμού (τελετές, επικλήσεις, θεραπείες) και την πίστη στην Αιώνια Σεβάσμια Μητέρα (Γου-Σενγκ λαο-μου), που θεωρείτο δημιουργός της ανθρωπότητας και που έστελνε τον Μαϊτρέγια για τη σωτηρία των ανθρώπων.
  10. 2007, University of California Press, σ. ix.
  11. Σελ. 5.
  12. ό.π., σ. 80.
  13. Αυτό έχει φέρει μια νοσταλγία στους μεγαλύτερους που θυμούνται αυτά τα δεδομένα. Αντιγράφω από την Κβαν Λι, σελ. 142, συνέντευξη που έκανε με έναν 50χρονο οδηγό εργοστασίου: “Παλιά, όταν αρρώσταινε το παιδί μου ή αν η οικογένειά μου είχε οικονομικά προβλήματα, πήγαινα στον επικεφαλής του συνδικάτου. Αυτός μελετούσε το πρόβλημα και μου έδινε επιδόματα. Αυτό χάθηκε πια. Το Εργατικό Συνέδριο έχει χρόνια να κάνει συνάντηση. Ο επικεφαλής του συνδικάτου δουλεύει για τον διευθυντή που τον διορίζει. Οι εργάτες δεν έχουν προστατευτικό εξοπλισμό, δεν έχουν μπότες εργασίας, αντιτοξικές μάσκες, σαπούνια ή πετσέτες, τίποτα. Δεν σου δίνουν καν ούτε το 50% των ιατρικών σου δαπανών. Τις μέρες του Μάο, όσο φτωχός κι αν ήσουν, το εργοστάσιο δεν μπορούσε να σε αγνοήσει αν αρρώσταινες. Τώρα, δίχως χρήματα, όταν αρρωστήσεις απλώς περιμένεις να πεθάνεις”.
  14. Το σύστημα της εργατικής μονάδας ήταν το κύριο κύτταρο εργασίας πριν από τις μεταρρυθμίσεις που έκανε ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ μετά τον θάνατο του Μάο. Οι εργάτες ανήκαν διά βίου σε ένα συγκεκριμένο danwei, το οποίο δεν ήταν απλώς χώρος εργασίας, αλλά ολόκληρη κοινότητα. Για παράδειγμα, μια τοπική εφημερίδα είχε τη μορφή danwei, και οι εργάτες της εφημερίδας έμεναν όλοι στο ίδιο κτίριο, είχαν το δικό τους σχολείο, τη δική τους κοινή κουζίνα και αίθουσα εστίασης, διάφορες κοινές υπηρεσίες, μέχρι και το δικό τους ταχυδρομείο. Το danwei πρόσφερε διάφορες σημαντικές κοινωνικές υπηρεσίες στα μέλη του, οι οποίες χάθηκαν μετά τη σταδιακή κατάρρευσή τους, όπως σημειώνει η Κβαν Λι σε ένα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου της (σελ. 123-153).
  15. Παραθέτω χαρακτηριστικό παράδειγμα από το βιβλίο της Κβαν Λι, σ. 19: “Στη δεκαετία του 1990, το Πεκίνο απαιτούσε επανειλημμένα, αλλά μάταια, οι τοπικές κυβερνήσεις να εγγυώνται τις πληρωμές των συνταξιούχων και των απολυμένων εργατών. Η έλλειψη τοπικής ανταπόκρισης σε αυτά τα νόμιμα αιτήματα συχνά ανάγκασε την κεντρική κυβέρνηση να τσοντάρει με κονδύλια έκτακτης ανάγκης, όταν η αναστάτωση των εργατών έφτανε σε σημείο να προκαλεί πανικό στην κεντρική εξουσία σχετικά με την κοινωνική αστάθεια”.
  16. ό.π., σ. 194.
  17. Hölldobler, Bert, & Wilson, E.O., (1994), Journey to the Ants – A Story of Scientific Exploration, The Belknap Press of Harvard University Press, σ. 20.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *