Η βία ως μόρφωμα της ανθρώπινης συνείδησης - Μέρος β

Η βία ως μόρφωμα της ανθρώπινης συνείδησης – Μέρος Β΄

 H κοινωνία προετοιμάζει το έγκλημα.
Ο εγκληματίας το διαπράττει
– Βίκτωρ Ουγκώ

Στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, η βία είναι μια πραγματικότητα που μπορεί κανείς να την αναγνωρίσει παντού. Μιλάμε πια για τη βία που ασκεί ο ίδιος ο πολιτισμός, η τεχνολογία και οι βιομηχανίες, ο θεσμός του κράτους και οι μηχανισμοί του, το θέαμα και οι ψευδαισθησιακές του πραγματικότητες, η trash τέχνη, το πορνό, το εδραιωμένο καθεστώς της εμπορευματοποίησης των πάντων, η κοινωνική «ηθική» που επιβάλλει τον ανταγωνισμό και αποθεώνει τον ατομικισμό.

Βία είναι σήμερα οι κατασκευασμένες πληροφορίες στα ΜΜΕ που εξυπηρετούν ειδικά κέντρα εξουσίας, η έκπτωση της πολιτικής που έχει φτάσει στη χειρότερη εκδοχή της, τα διεθνή οικονομικά παιχνίδια που στηρίζουν συμφέροντα των ολίγων, αλλά και οι έξυπνες τεχνικές του συστήματος, όπως η μόδα (που καταπιέζει κυρίως τον γυναικείο πληθυσμό), η διαφήμιση (που προβάλει αποκλειστικά υλικές αξίες), τα εθιστικά σίριαλ της TV (που αποκοιμίζουν τη συνείδηση κατασκευάζοντας παθητικούς πολίτες). Ο καπιταλισμός απλώνει παντού τα πλοκάμια του, πνίγοντας την αληθινή ζωή.

Βία είναι η επιβολή πλαστών αξιών, όπως το χρήμα, η κοινωνική ανέλιξη, το φαίνεσθαι που έχει αντικαταστήσει το αληθώς υπάρχειν, η απαξίωση των ουσιαστικών σχέσεων, που έχουν δώσει τη θέση τους σε επιφανειακές διαδικτυακές επαφές, πίσω από τις οποίες κρύβεται εντέχνως η απομόνωση του υποκειμένου.

Βία είναι η κατάργηση της συνεκτικότητας, η οποία κάποτε αποτελούσε τη βάση στήριξης του κοινωνικού ιστού συγκεντρώνοντας μέσα της θρησκεία, έθιμα, παραδόσεις, τέχνη, ιδεολογικά πεδία, αξίες – μια βία που, φορώντας το προσωπείο της «προόδου» και την υπόσχεση για συλλογική ευμάρεια, πέτυχε να γεννήσει τη «νέα τάξη»: όλες τις σύγχρονες μορφές απανθρωπισμού. Γιατί ο άνθρωπος που μένει γυμνός από την έννοια του «Ιερού» (ό,τι κι αν σημαίνει Ιερό για τον καθέναν, έννοιες όπως αυτές του Θείου ή των κατηγορημάτων του –εννοώ τις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισοτιμίας, του ανθρωπισμού, του δικαίου, της δημιουργικότητα, της συνεργασίας, του σεβασμού προς κάθε μορφή ζωής) χάνει αυτό που βαθύτερα τον προσδιορίζει και τον εξευγενίζει, χάνει τον φωτεινό του πυρήνα.

Πώς μπορώ να περιμένω από κάποιον που ζει σε σκοτεινό δωμάτιο (μέσα του) να «βλέπει καθαρά» στο σκοτάδι, ώστε να μπορεί να αξιολογεί σωστά τον κόσμο και την ίδια του την ύπαρξη; Για να εκφράζει ομορφιά, ενότητα, αλληλεγγύη, φροντίδα και κυρίως να τιμά το «Άλλο», να τιμά τον κάθε άνθρωπο, τη Γη που τον φιλοξενεί, τα οικοσυστήματα, τα δικαιώματα όλων των όντων, την ίδια τη ζωή; Αυτός που ζει στα σκοτεινά (ο απολωλός εαυτός μου) βλέπει απλώς «πράγματα», «ύλη», «συμφέροντα», «εξουσίες», «χρήμα», «φήμη», όλα όσα μπορούν να γοητεύσουν τις αισθήσεις. Βλέπει το «κάλυμμα του κόσμου» και όχι την ουσία του. Έτσι γίνεται και ο ίδιος μέρος της συνολικής βίας.

Κατά την αίσθησή μου, η μεγαλύτερη βία στους σύγχρονους καιρούς, όπως τουλάχιστον τη ζούμε στη Δύση, είναι η υποχώρηση της αληθινής πνευματικότητας προς μια ολοένα και πιο βαριά υλιστική αντίληψη. Αλλά ο άνθρωπος δεν ανήκει μόνο στον αισθητό κόσμο. Γεννήθηκε με θεία καταγωγή, με την ίδια την υπερβατική του διάσταση να τον κοσμεί εσωτερικά – όπως τουλάχιστον μας πληροφορούν όλες οι μεγάλες θρησκείες.

Οι θρησκείες, κατά την προσωπική μου θέση βεβαίως, δεν έγιναν για να επιβάλουν κάτι εξωτερικά (έναν «κυρίαρχο» Θεό, ή τη δική τους υπεροχή ως αντιπρόσωποί του επί Γης), αλλά για να οδηγήσουν τον άνθρωπο στη γνώση του θεϊκού εαυτού του. Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να συμβεί, αν δεν προηγείτο στη συνείδηση η καταγραφή της πρωταρχικής έννοιας του «θείου», η συνείδηση της ενότητας των κόσμων και της μίας συμπαντικής ουσίας. Εντούτοις, τα ιερατεία, μάλλον απέτυχαν να στηρίξουν τον προορισμό τους, αφού κατέληξαν σε μια εκκοσμικευμένη εξουσία με πολλές βίαιες πρακτικές (θρησκευτικοί πόλεμοι, Ιερά Εξέταση, εμπορευματοποίηση της πίστης, δογματισμός, υποδούλωση της μεγάλη μάζας στον κλοιό της στείρας τυπολατρείας κλπ.).

Ξεκίνησα να μιλώ για το κοινωνικό και ιδεολογικό φαινόμενο της βίας και, μάλλον, βρέθηκα στην περιοχή της θεολογίας. Στη δική μου αντίληψη, η κυριολεκτική βία (π.χ. επιθετικότητα, χειροδικία, κακοποίηση, ακόμη και ο φόνος) και η έμμεση βία (όπως ασκείται από πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά κέντρα) είναι μικρότερη από τη βία που προκαλεί στον εαυτό του εκείνος που ζει χωρίς το Πνεύμα, δηλαδή –για να το πω με πιο σύγχρονη γλώσσα–, εκείνος που ζει «εκτός του Νοήματος». Γιατί χωρίς το Νόημα δεν υπάρχουν αξίες, Κοινότητα, ουσιαστική ζωή, δεν υπάρχει ο Άνθρωπος.

Ο ακραίος ορθολογισμός της Δύσης και η νέα αντίληψη που μας ήθελε «ελεύθερους από τους θρησκευτικούς περιορισμούς» (από τους οποίους, πράγματι, είχε προκύψει μια υποκριτική ηθική), γέννησε ένα νέο ιδεολογικό πλαίσιο: Στο όνομα της ελευθερίας και της προόδου, ο άνθρωπος χρίστηκε «Θεός στη θέση του Θεού» και το cogito (του Καρτέσιου) πήρε την εξουσία να ιδρύσει τον «Νέο Κόσμο». Όμως, ποια έπρεπε να είναι η νέα συνείδηση που θα μπορούσε να υπηρετήσει αυτό το σχέδιο;

Σήμερα το περίφημο cogito, ολομόναχο, χωρίς πνευματικά αιτούμενα, στραμμένο στον αυστηρό ρεαλισμό, τις υλικές αξίες και τα ποικίλα τεχνολογικά επιτεύγματα, κινείται με τα μάτια πάντα στραμμένα προς την πρόοδο, χωρίς όμως να ενδιαφέρεται για την εσωτερική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η εικόνα του σύγχρονου δυτικού κόσμου: Φτωχοποίηση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, καταστροφή των οικοσυστημάτων, πανάκριβοι εξοπλισμοί και πολεμικές συρράξεις, στρατόπεδα συγκέντρωσης προσφύγων, αυταρχικές πολιτικές, κατάρρευση των εργασιακών δικαιωμάτων που αποκτήθηκαν με τόσους αγώνες, ρατσισμός, εγκληματικότητα, trafficking, αυξανόμενες ψυχικές νόσοι, συλλογική απομόνωση στη χώρα του internet ως αποτέλεσμα της γενικευμένης αδιαφορίας για τα κοινά και τη συλλογική ευθύνη.

Το πρόσωπο της στυγνής βίας που χαρακτηρίζει τον 21ο αιώνα μέσω της επίφασης του νέου «πολιτισμού», μας δείχνει ότι αυτός ο νέος άνθρωπος, «ως Θεός στη θέση του Θεού», δεν κατάφερε να αλλάξει ούτε τις κοινωνίες ούτε τον ίδιο τον άνθρωπο. Ίσως ήρθε η ώρα να αναρωτηθούμε το γιατί.

(συνεχίζεται)

Κ.Λ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *