Εθνική επέτειος. Γνωρίζω;

Πολλές φορές όταν πλησιάζει μια εθνική επέτειος, όπως τώρα, και το θυμάμαι, κυρίως βλέποντας στα μπαλκόνια της γειτονιάς μου ελληνικές σημαίες να ανεμίζουν, ομολογώ πως μπαίνω σε σκέψεις. Επίσης αυτό μου συμβαίνει συχνά όταν βρεθώ σε μια συζήτηση περί ιστορίας, ελληνικής ή και παγκόσμιας, που γίνεται σε φιλικό, οικογενειακό, κοινοτικό ή εργασιακό περιβάλλον. Βλέπω τότε μέσα μου να εγείρονται από τα βάθη της συνείδησής μου – εκεί όπου υπάρχουν βιώματα , εμπειρίες, διαβάσματα, γνώσεις, συναισθήματα, επιγνώσεις, τοποθετήσεις, στάσεις ζωής – ερωτήματα: Ξέρω ιστορία; Έχω σκύψει, έχω βάλει χρόνο και ενέργεια για να μελετήσω ιστορία; Άραγε οι ομιλούντες έχουν σκύψει αρκετά ώστε να έχει νόημα να τους ακούσω; Να τους εμπιστευτώ;

Ομολογώ ότι όσο και να ακούω οικείους μου που εμπιστεύομαι πολύ ή και καθόλου να ξεδιπλώνουν τις γνώσεις τους και τις θέσεις τους για ιστορικά γεγονότα, όσο και να διαβάζω ιστορικά ή σχετικά λογοτεχνικά βιβλία ή αναλύσεις και άρθρα, όσο και να βλέπω ταινίες ή ντοκιμαντέρ ή την κυρία Ευθυμίου1 στις διαλέξεις της, ελάχιστα πράγματα διασώζονται στον σκληρό μου δίσκο. Μόνο κάποιες εντυπώσεις. Κάποιες εικόνες. Κάτι σαν αίσθηση γενική και κάπως αόριστη. Κάτι σαν ίζημα, θα μπορούσα ίσως να πω, που όμως έχω επίγνωση πως ίσως είναι μακριά της αλήθειας. Έχω επίγνωση της άγνοιάς μου.

Σχεδόν αστραπιαία έρχεται και άλλο ερώτημα, ακόμα πιο άβολο από τα προηγούμενα: Νομιμοποιούμαι να πάρω θέση, να εκφέρω λόγο και άποψη;

Πολύ δύσκολο να απαντήσω. Εδώ κάπου, δειλά στην αρχή και όλο πιο επίμονα στη συνέχεια χτυπάει την πόρτα της συνείδησής μου η ευθύνη. «Για να πάρεις θέση», ψιθυρίζει «θα ήταν πιο έντιμο από μέρους σου να δηλώσεις την άγνοιά σου. Με τόλμη και ειλικρίνεια». Της απαντώ: «Εντάξει, κατανοώ. Σου δίνω δίκιο. Όμως τουλάχιστον την αίσθηση που έχω, το ίζημα, ναι, για το ίζημα-αίσθηση που νιώθω, νομιμοποιούμαι να μοιραστώ τη θέση μου;»

Μαντεύετε την απάντησή της; Είναι καταφατική. Εφόσον παραδεχόμαστε την άγνοιά μας, ότι κινούμαστε μέσα από εντυπώσεις και από ιζηματογενείς «αλήθειες» και… πραγματικόπιτες, μέσα από τις προκαταλήψεις μας και την «ατζέντα» μας, και το κυριότερο, έχουμε επίγνωση όλων αυτών, τότε μπορούμε να πάρουμε θέση. Αυτό μας οδηγεί στην ανάληψη της ευθύνης της άγνοιάς μας, με αποτέλεσμα να αποφεύγουμε τις βεβαιότητες και τη διασπορά ψευδών εντυπώσεων που μπορεί να θολώσουν τα ήδη θολά νερά της αλήθειας.

Της αλήθειας; Ποιας ακριβώς αλήθειας; Ποιος ξέρει υπεύθυνα τι ακριβώς συνέβη στην επανάσταση του ‘21; Η δε ιστορία που μαθαίνουμε στο σχολείο σε σχέση με την ιστορία που διαβάζουμε από τον Βακαλόπουλο ή παρακολουθούμε από την κυρία Ευθυμίου πέφτει σε μεγάλες αντιφάσεις. Με μεγαλύτερη την αντίφαση περί επιτυχίας της επανάστασης. Η πρώτη μιλάει για μια επιτυχημένη επανάσταση και η δεύτερη για μια αποτυχημένη στρατιωτικά, η οποία μόνο λόγω επέμβασης των Μεγάλων Δυνάμεων εν τέλει επέτυχε. Άλλη πάλι μεγάλη αντίφαση που έχω απομνημονεύσει είναι περί των ηρώων της επανάστασης. Η σχολική ιστορία εξυμνεί ορισμένους ανθρώπους ως ήρωες και ευεργέτες ανθρώπους (έχουμε μάλιστα κρεμάσει κάδρα τους στις αίθουσες των σχολείων μας) ενώ η «άλλη» ιστορία τούς θεωρεί σχεδόν προδότες – ίσως χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού να είναι ο Κωλέττης και ο Μαυροκορδάτος – (τίμιε αναγνώστη, που λέει κι ο Μακρυγιάννης, μπορείς να πεις με το χέρι στην καρδιά ότι ξέρεις ποιοι είναι αυτοί και τι έκαναν στην Επανάσταση;) Το ελληνικό και το τουρκικό κράτος και κάθε κρατικός μηχανισμός ξαναγράφουν την ιστορία, νομίζω, ώστε να τροφοδοτήσουν το εθνικό αίσθημα. Έχουν μεγάλη ευθύνη για αυτήν την πράξη τους διότι η προπαγάνδα οδηγεί σε διαμόρφωση συνειδήσεων υπερύψωσης των λαών έναντι άλλων. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί τις ίδιες τις ηγεσίες, προκειμένου να διατηρήσουν την εξουσία τους, σε επικίνδυνα πολιτικά παιχνίδια διατήρησης της εξύψωσης και του διαχωρισμού. Και τελικά σε συρράξεις και όχι σε ενότητα.

Ένας κόσμος ενωμένος με διακριτές κουλτούρες, αλλά άνευ συνόρων, όπου ο στρατός θα είναι έκθεμα σε μουσείο, μια σκοτεινή σελίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας, είναι το όραμά μου και για καλή μου τύχη το μοιράζομαι με εκατομμύρια ανθρώπους επί της Γης (θέλω να πιστεύω). Ως εκ τούτου, ως μέρος του συνόλου και των υποσυνόλων, έχω την ανάγκη να πάρω θέση, να τοποθετηθώ και να πραγματώνω στάση ζωής σε σχέση με όλα τα ζητήματα που αφορούν τη ζωή στον πλανήτη. Η ανάγκη μου αυτή ξεπηδά από τον διακαή πόθο μου για μια ευνομούμενη ενωμένη κοινωνία αγάπης και αλληλεγγύης. Όχι δεν παραληρώ, οραματίζομαι. Έτσι λοιπόν δεν μπορώ να γιορτάσω την εθνική μας επέτειο. Γιατί με διαχωρίζει με τους συνανθρώπους και γείτονες Τούρκους και με συνδέει με ανθρώπους που μάλλον δεν γνωρίζουν ιστορία όπως και εγώ, αλλά δυστυχώς δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη τους.2

Τιμώ και γιορτάζω όμως τον αγώνα των επαναστατών Ελλήνων και πάσης οικουμένης που έδωσαν τη ζωή τους για το όραμα της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας και της ισονομίας, διατηρώντας το ζωντανό και ζώντας την κάθε μου μέρα με αυτό.

Ένα τελευταίο ερώτημα που πάντα βασάνιζε το νου μου είναι αν πρέπει και ποιον ιστορικό να εμπιστευτώ. Πέραν του ότι αδυνατώ να μελετήσω ιστορία, δεν παύω να θέλω να μάθω. Έχω ευθύνη να ξέρω έστω και μέσες άκρες, κάπως, στραβά κουτσά τι έγινε. Οι ιστορικοί είναι άνθρωποι που αξιοποιούν, απ’ όσο γνωρίζω, επιστημονικά εργαλεία και μεθόδους για να καταγράψουν την ιστορία του ανθρώπου. Αν (και μόνο αν) έχουν απελευθερωθεί από τις προκαταλήψεις, την ατζέντα τους, και αν καταφέρνουν να δουν τα γεγονότα μέσα από το πρίσμα τής τότε συνείδησης και όχι της σημερινής, τότε επιτελούν έργο. Δύσκολο; Θεόρατο έργο. Και είναι πολύ δύσκολο να διακρίνεις με ποιον ιστορικό θα συνταχθείς και ποιον θα μελετήσεις έστω και λειψά.

Εν κατακλείδι, ο καθείς και η ευθύνη του. Πρώτα απ’ όλους εγώ, ως άτομο και ως μέρος συνόλων, και ο/η κάθε πολίτης ξεχωριστά. Η κοινωνία των πολιτών. Η εκάστοτε ηγεσία. Οι φορείς και οι οργανισμοί. Οι ιστορικοί. Αν θέλουμε να πάει καλύτερα ο κόσμος για όλ@ μας ανεξαιρέτως. Ας μην κρύβουμε/παραποιούμε την ιστορία. Ας μάθουμε όσο μπορούμε και επιτέλους ας αναλάβει η κάθε πλευρά την ευθύνη της. Για το τελευταίο θα ήταν φρόνιμο, σκόπιμο και ωφέλιμο να μελετάμε την ιστορία μας συλλογικά σε αυτοοργανωμένες δομές αυτομόρφωσης. Οι δομές αυτές θα καλούσαν επιλεγμένους ομιλητές και επίσης θα αντάλλασαν γνώσεις και εμπειρίες μεταξύ τους. Μαθαίνοντας και μη υποκύπτοντας στη λήθη, θα αποφεύγαμε τη συνεχή επανάληψη καταστροφικών λαθών. Καλό δεν ακούγεται; Τι λέτε;

Ασιτάκα

(To γκραφίτι είναι του Ισπανού καλλιτέχνη Escif. Το απόσπασμα του Λάο Τσε, οι αναφορές στον Κωλέττη και τον Μαυροκορδάτο όπως και η αναφορά στον Μακρυγιάννη προέρχονται από συνεργάτη που διάβασε το κείμενο και κάτι λίγα σκαμπάζει από ιστορία.)

  1. Ως προσωπική ευθύνη για αυτό το ζήτημα, αποφάσισα να δω και τα 24 επεισόδια της ελληνικής ιστορίας από τον 11ο ως τον 18ο αιώνα που παρουσιάζει η Μαρία Ευθυμίου, καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν εδώ.
  2. Πέραν του ότι δεν θεωρείται σοφό γενικά να τιμάται ο πόλεμος. 

    Τα όπλα είναι εργαλεία της βίας,
    Και όλοι οι σώφρονες άνθρωποι τα περιφρονούν.
    Τα όπλα είναι εργαλεία του φόβου,
    Και όλοι οι σώφρονες άνθρωποι τα αποφεύγουν.
    Αν δεν μπορούν να τα αποφύγουν,
    Τα χρησιμοποιούν όσο λιγότερο μπορούν.

    Μη θεωρείς όμορφα τα όπλα.
    Αυτοί που τα θεωρούν όμορφα,
    Χαίρονται να σκοτώνουν ανθρώπους.
    Αυτοί που χαίρονται να σκοτώνουν ανθρώπους,
    Πώς θα εκπληρώσουν τον προορισμό τους;

    Ο Σοφός δεν χαίρεται τη νίκη,
    Επειδή σκέφτεται όσους έχασαν τη ζωή τους.
    Μπαίνει στη μάχη σοβαρός και θλιμμένος,
    Σαν να πηγαίνει σε κηδεία.
    Μια μεγάλη νίκη,
    Δεν είναι παρά μια νεκρική πομπή

    – Λάο Τσε, Ταο Τε Τσινγκ, 31

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *