Η μετα-COVID εποχή ή Μια σύντομη Ιστορία του ανθρώπου

«Καθώς έγραφα αυτό το γράμμα, η πανδημία Covid-19 ξέσπασε απροσδόκητα, αποκαλύπτοντας τις ψευδείς βεβαιότητές μας», δήλωσε ο πάπας Φραγκίσκος στην Εncyclical, την πιο έγκυρη μορφή παπικής διδασκαλίας. «Εκτός από τους διαφορετικούς τρόπους, με τους οποίους διάφορες χώρες ανταποκρίθηκαν στην κρίση, η αδυναμία τους να συνεργαστούν έγινε αρκετά εμφανής. Παρ’ όλη την υπερ-σύνδεση με τη βοήθεια της τεχνολογίας, και της παγκοσμιοποίησης, είδαμε έναν κατακερματισμό που έκανε πιο δύσκολη την επίλυση των προβλημάτων που μας επηρεάζουν όλους», πρόσθεσε. «Όποιος πιστεύει ότι το μόνο μάθημα που έπρεπε να πάρουμε ήταν η ανάγκη βελτίωσης όσων κάναμε μέχρι τώρα, ή η βελτίωση στα υπάρχοντα συστήματα και κανονισμούς, αρνείται την πραγματικότητα», δήλωσε ο Πάπας.

Δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες λιανικής προσφέρουν συναρπαστικά παραδείγματα, τόσο του τεράστιου πλούτου, όσο και της επιδείνωσης της ανισότητας στην οικονομία των ΗΠΑ. Η Wall Street Journal ανέφερε ότι οι απώλειες θέσεων εργασίας το 2020 ήταν οι χειρότερες από το 1939, με την οικονομία να χάνει «καθαρά 9,37 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, ξεπερνώντας τα 5,05 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που χάθηκαν το 2009, μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση» (WSJ 8 Ιανουαρίου 2021). Έκθεση του Brookings Institute αναφέρει ότι τόσο η Amazon όσο και η Walmart αύξησαν τις πωλήσεις τους κατά 116 δισεκατομμύρια δολάρια και έγιναν πλουσιότερες κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με καθαρή αύξηση κέρδους 10,7 δισεκατομμύρια δολάρια και οι δυο μαζί – αύξηση 56% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Αυξανόμενη ανισότητα

Εν τω μεταξύ, η ανισότητα μεταξύ εργαζομένων και εταιρικών στελεχικών ελίτ αυξήθηκε εκθετικά: ενώ οι αριθμοί για τις τιμές των μετοχών Amazon και Walmart αυξήθηκαν κατά 70% και 36% αντίστοιχα από την αρχή της πανδημίας, οι μισθοί των εργαζομένων αυξήθηκαν μόνο κατά 7% και 6% έως το τέλος του έτους. Ένας μέσος εργαζόμενος του Walmart, ο οποίος εργάζεται 40 ώρες εβδομαδιαίως, θα κερδίσει περίπου 70 σεντς περισσότερα την ώρα σε μισθούς πανδημίας. Ο μέσος εργαζόμενος στην Amazon θα κερδίσει περίπου 99 σεντς περισσότερο την ώρα σε μισθούς πανδημίας. Την ίδια ώρα, οι κληρονόμοι του Walton (της Walmart) θα έχουν κερδίσει 6,2 εκατομμύρια δολάρια την ώρα και ο Jeff Bezos, ιδρυτής και π. διευθύνων σύμβουλος της Amazon, θα έχει κερδίσει περίπου 11,5 εκατομμύρια δολάρια την ώρα. Οι δύο εταιρείες θα μπορούσαν να έχουν αυξήσει τη μέση αποζημίωση πανδημίας ανά εργαζόμενο κατά τέσσερις φορές πέρυσι και ακόμα να έχουν κερδίσει περισσότερα κέρδη απ’ ό, τι το 2019 (Business Insider, 22 Δεκεμβρίου 2020).

Η Walmart και η Amazon είναι μόνο δύο παραδείγματα της αυξανόμενης οικονομικής ανισότητας. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, «μόλις 10 άτομα – οι πλουσιότεροι δισεκατομμυριούχοι του κόσμου, όλοι άντρες – έχουν δει το συνολικό τους πλούτο να ανεβαίνει στο μισό τρισεκατομμύρια δολάρια από την έναρξη της πανδημίας». Το περιοδικό TIME τελειώνει ένα αφιέρωμα στις προβληματικές μεγαλουπόλεις της Αμερικής, γράφοντας: «Αν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν χρησιμοποιήσει τις άφθονες οικονομικές της δυνάμεις για να αποκαταστήσει τις ασθένειες (κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές) στις βασικές μητροπόλεις της αμερικανικής οικονομίας του 21ου αιώνα, τότε οι πόλεις θα πρέπει τουλάχιστον να είναι σε θέση να λύσουν τα δικά τους προβλήματα, βρίσκοντας οι ίδιες τα χρήματα, και όχι να αναγκαστούν να μπουν σε μια θανατερή σπείρα περικοπής υπηρεσιών, η οποία απλώς θα παρατείνει τον πόνο». Αυτό δεν είναι τόσο δύσκολο όσο φαντάζει. Το περιοδικό συνεχίζει: «Σπάνια είναι τόσο εύκολες και προφανείς οι λύσεις. Το μόνο πράγμα που τις παρακωλύει είναι η θέληση να αποδεσμευθούμε από το παρελθόν. Το οικονομικό μέλλον της Αμερικής θα είναι λαμπρό, μόνο αν οι πόλεις μπορούν να βαδίσουν χωρίς περιορισμούς από δίαιτες χρέους, οι οποίες θα τις κάνουν να λιμοκτονήσουν».

Τα σημάδια έρχονται από παντού: η μετα-COVID εποχή δεν μπορεί να είναι η ίδια με πριν, ”business as usual” δεν μπορεί να ισχύει πλέον. Ο Bill Gates στο τελευταίο του βιβλίο γράφει ότι η πανδημία δεν είναι τίποτα μπροστά στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, και ότι η Ανθρωπότητα ευρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη πρόκληση από γέννησής της. Άρα, οι καιροί είναι τουλάχιστον ενδιαφέροντες, το ερώτημα όμως είναι αν εμείς το αντιλαμβανόμαστε.

Η εύκολη λύση της «θεοδικίας»

Δεν μιλάμε μόνο για μια αλλαγή του συστήματος στην οικονομική προσαρμογή και τη λογιστική διαχείριση, αλλά μάλλον για αλλαγή σκέψης και Συνειδησιακής μετατόπισης του ανθρώπου, για το ποιοι είμαστε, πώς τα καταφέρνουμε έως τώρα, και πού θέλουμε να πάμε. Μου θυμίζει μέσα στη σχετικότητα των πάντων, ότι τον 18ο αιώνα, το ιδιαίτερο είδος ανθρώπου με το όνομα «σεισμο-ιεροκήρυκας» ήταν μια κανονική αξιοπρεπής δουλειά. Δύο μικροί σεισμοί στο Λονδίνο, το 1750, ήταν αρκετοί για να στείλουν τους ιεροκήρυκες στους άμβωνες και τα φυλλάδιά τους με τα αναθέματα να κυκλοφορούν από χέρι σε χέρι. Ο επίσκοπος του Λονδίνου κατηγόρησε την άσεμνη συμπεριφορά των Λονδρέζων για τους σεισμούς. Ο επίσκοπος της Οξφόρδης υποστήριξε ότι ο Θεός είχε εγκολπώσει στο θείο του σχέδιο ορισμένα περιστατικά, για να μας τρομάξει και να μας απομακρύνει από την αμαρτία μας. Στο Bloomsbury, ο αιδεσιμότατος Dr. William Stukeley κήρυξε ότι οι σεισμοί είναι τα μέσα του Θεού και το απόλυτο σημάδι της οργισμένης παρέμβασής του. Πέντε χρόνια αργότερα, όταν η Λισαβόνα καταστράφηκε από έναν τεράστιο σεισμό, ακούστηκε και πάλι το ίδιο ανίερο ρεφρέν – ένας ιεροκήρυκας, μάλιστα, ισχυρίστηκε ότι ο λαός της Λισαβόνας ήταν σχετικά τυχερός, γιατί ο Θεός είχε σώσει περισσότερους ανθρώπους απ’ ό,τι είχε σκοτώσει. Ήταν ακριβώς ο σεισμός της Λισαβόνας που ώθησε τον Βολτέρο να επιτεθεί στη μεταφυσική αισιοδοξία του Λάιμπνιτς, για τον οποίο όλα καταλήγουν στα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα, μέσα στον καλύτερο από όλους τους πιθανούς κόσμους. Ο Βολτέρος εξέθεσε πλέον τη «θεοδικία», που ήταν η δικαιολογία της καλής διακυβέρνησης του Θεού στον κόσμο απέναντι στο κακό και τον πόνο, και έτσι κατέστησε δυσκολότερο το να την υπερασπισθεί κάποιος.

Αλλά οι ιεροκήρυκες δεν μασούσαν. «Δεν υπάρχει θεϊκή παρέμβαση που να έχει τόσο μεγάλη επιρροή στους αμαρτωλούς όσο ένας σεισμός», έγραψε ο ιδρυτής του Μεθοδισμού, John Wesley, το 1777. Έχουν αλλάξει τα πράγματα από τότε; Ναι, απαντάμε αμέσως: τέτοιες ανορθολογικές άνευ αποδείξεων απαντήσεις είναι φτηνές έως αστείες, για να εξηγήσουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις φυσικές καταστροφές, τις αρρώστιες, τις πανδημίες, την καταστροφή του περιβάλλοντος, την άνιση κατανομή του πλούτου, την εξαθλίωση του μεγαλύτερου πληθυσμιακού τμήματος της Γης, την αποξένωση, την εξάρτηση από ήπια έως βαριά ψυχοφάρμακα, την κατάθλιψη, ενώ ταυτόχρονα το παγκόσμιο χρέος είναι κάποιες εκατοντάδες τρισεκατομμύρια, και μάλλον θα χρειαστούμε σύντομα νέα μονάδα μέτρησης του.

Χαοτικές παράμετροι, αλλά σαφής η ταυτότητα

Γαμώ το, εάν ως σύνολο χρωστάμε κοντά στα 400% του παγκόσμιου ΑΕΠ, και η πλειοψηφία των ανθρώπων, είτε στη πλούσια Δύση είτε στην Ασία είτε στην Αφρική, ζει άθλια αγκομαχώντας, ή ακόμα και λιμοκτονεί, άρα προφανώς κάτι συνεχίζουμε να κάνουμε λάθος. Μόνο που τώρα δεν μπορούμε να τα ρίξουμε στη θεοδικία ή στην κακή μας τύχη. Έχουμε καταλάβει πως ούτε οι προσευχούλες του τύπου «σ’ ευχαριστώ που με έσωσες» και ας φύγανε 50.000 άλλοι, αλλά ούτε το τυχαίο, το τυχάρπαστο, το χάος όπως λέμε, φτάνει για να εξηγήσει τις πιο πάνω παθολογίες, μάλλον είμαστε πιο κοντά στην κατανόηση των στίχων του Μόρρισον, “you can’t petition the Lord with prayer” («δεν φτάνει η προσευχή για να ζητήσεις κάτι από τον Κύριο»), αλλά και των Rolling Stones, “who killed the Kennedys, after all it was you and me” («ποιος σκότωσε τους Κένεντυ, στην τελική ήταν εσύ κι εγώ») στο κομμάτι τους Sympathy for the devil.

Οι Stones στη σύντομη αναδρομή που κάνουν στην ανθρώπινη ιστορία, λένε ότι αυτός (the devil – o διάβολος) ήταν πάντα εκεί, όταν ο Χριστός είχε τις αμφιβολίες του, όταν η Ευρώπη πνιγόταν στο αίμα ξανά και ξανά, είτε στον 100ετή πόλεμο, είτε στους δύο παγκόσμιους πολέμους, είτε για ιδέες, είτε για σύμβολα, είτε για εξουσία. Μόνο που αυτός, ο διάβολος, έχει όνομα και ταυτότητα, είμαστε εμείς ο άνθρωπος. Ούτε κέρατα, ούτε ουρές, ο απλός καθημερινός ανθρωπάκος, όπως μας τον δίνει ο Βίλχελμ Ράιχ σε μια από τις πλέον εκτρωματικές του εκδηλώσεις: «Η ιατρική μου πείρα που αντλούσα από τη συναναστροφή μου με ανθρώπους από διάφορες φυλές, θρησκείες, στρώματα, έθνη κ.λπ., με είχε διδάξει ότι ο φασισμός είναι η πολιτικά οργανωμένη έκφραση της μέσης ανθρώπινης δομής χαρακτήρα, η οποία δεν συνδέεται με ορισμένες φυλές, ή έθνη, ούτε με ορισμένα κόμματα, αλλά είναι γενική και διεθνική. Με αυτή τη χαρακτηρολογική έννοια, ο “φασισμός” είναι η τυπική συναισθηματική συμπεριφορά του καταπιεσμένου ανθρώπου της αυταρχικής κοινωνίας μας, με το μηχανικό πολιτισμό της και τη μηχανοκρατική-μυστικιστική βιοθεωρία της. Ο μηχανοκρατικά μυστικιστικός χαρακτήρας του ανθρώπου της εποχής μας δημιουργεί τα φασιστικά κόμματα κι όχι αντίστροφα».

Ανθρωπάκια ή Άνθρωποι;

Φυσικά, τους χρειαζόμαστε ξανά τώρα, και ευτυχώς που ήρθαν, έγραψαν, και ακόμα μας επηρεάζουν ο Βολτέρος και ο Ράιχ και οι Stones και ο Φραγκίσκος, αλλά πάνω από όλα χρειαζόμαστε τη συνειδητοποίηση ότι δεν είμαστε ανθρωπάκια – για να θυμηθούμε και το βιβλίο του Β. Ράιχ. Η εποχή και οι επίγονοί μας, αλλά κυρίως ο εαυτός μας, θα μας κρίνουν για το πώς δράσαμε, ενώ γνωρίζαμε, όταν πια δεν είχαμε δικαιολογίες για να αποδώσουμε τις καταστροφές και κοινωνιοπαθολογίες μας στη θεοδικία, ή σε θεωρίες συνωμοσίας, φανταστικές και φαντασιακές και μεταφυσικές, ενώ επρόκειτο για κάτι τελείως δικό μας, που το μαθαίναμε και στο σχολείο στη Φυσική της Β’ Γυμνασίου και ονομάζεται αδράνεια. Εάν καταφέρουμε να (ξανα)θυμηθούμε ότι το «ανθρωπάκι» και ο Άνθρωπος είναι επιλογές, όπως ο φασισμός, ή η αδιαφορία, ή η αδράνεια, όπως επίσης και η ελευθερία, η αλληλεγγύη, η αγάπη, τα οποία επίσης πληρώνουν τίμημα, τότε τα βήματα από την εποχή του Βολτέρου θα είναι ουσιαστικής εξέλιξης και όχι απλώς επιβίωσης του είδους. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η εξέλιξη των ειδών σημαίνει εξέλιξη των ιδεών, και να αναρωτηθούμε τι ώρα δείχνει τώρα ο συμπαντικός χρόνος. Μα αρέσει η φράση από το Spotlight, «it takes a village to raise a child, it takes a village to abuse a child»: χρειάζεται ένα ολόκληρο χωριό να αναθρέψει ένα παιδί, αλλά χρειάζεται και ένα ολόκληρο χωριό για να κακοποιήσει ένα παιδί. Ιδιαίτερα a global village.

Κυριάκος

3 thoughts on “Η μετα-COVID εποχή ή Μια σύντομη Ιστορία του ανθρώπου

  1. Από ότι φαίνεται ούτε η πανδημία, ούτε η κλιματική αλλαγή και ούτε ένα σορό άλλοι λόγοι μπορούν να σταματήσουν τον «διαβολο» also known as καπιταλισμό..

  2. Κατερίνα για άλλη μία φορά εισαι πρώτη..! Πάντως το ερώτημα δεν ειναι τόσο να σταματήσουμε τον “διάβολο”-καπιταλισμό, όσο να τον εξανθρωπίσουμε..θα έχω περισσοτερα γι αυτο στο επόμενο..stick around.!

  3. Πολύ καλό το άρθρο όσον αφορά στην ιστορική και φιλοσσοφική του τομή που το κάνει σαφές ως προς την οπτική που επιλέγεται. Είναι επίσης έξυπνο γιατί με σύγχρονη γλώσσα ολοκληρώνει το θέμα της διαρκούς φτωχοποίησης ενός κόσμου του οποίου οι φτωχοποιημένοι αδυνατούν να δουν τη μοιραία τους ηττοπαθή πορεία προς τον αφανισμό μέσω ης κακοποίησης των από ένα τέρας που εκλιπαρεί να το εμποδίσουν γιατι αν συνεχίσει ανεμπόδιστο θα αυτοκαταστραφεί. ΄Ετσι είναι σχεδόν αδύνατο να απεγκλωβιστεί τόσο ο θύτης όσο και το θύμα. Σίγουρα το μέλλον είναι τουλάχιστον όπως και το παρόν, πρόδηλο αλλά όχι διαχειρίσιμο. Σίγουρα βοηθάει η συνέχεια του άρθρου και την περιμένουμε. Ευχαριστούμε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *